دسترسی پنهان به اینترنت آزاد

 

افزایش کم‌سابقه: از ۳ هزار به ۵۰ هزار

 

بررسی‌های زومیت نشان می‌دهد پس از آغاز جنگ ۱۲روزه و قطعی گسترده اینترنت، تقاضا برای برداشتن فیلترینگ از خطوط تلفن همراه به‌شدت افزایش یافته است. تعداد سیم‌کارت‌های سفید که پیش از بحران کمتر از سه هزار مورد بود، اکنون به حدود ۵۰ هزار رسیده است؛ یعنی رشدی حدود ۱۶ برابری.

 

سفید شدن خودکار هزار سیم‌کارت

 

طبق شنیده‌ها، وزارت ارتباطات در روزهای اوج جنگ، بدون درخواست یا اطلاع قبلی، اینترنت حدود هزار کاربر را سفید کرده است. این دسترسی ویژه تنها توسط ایرانسل و همراه اول ارائه شده است.

 

مسیر تاریخی اینترنت طبقاتی در دولت‌های مختلف

۱. دولت روحانی و نقطه آغاز جدی

 

در دولت دوم حسن روحانی، برخی فعالان رسانه‌ای، سیاسی و دانشگاهی سیم‌کارت‌های بدون فیلتر دریافت کردند؛ دسترسی‌ای که حتی هنگام قطعی سراسری سال ۹۸ نیز برقرار بود. بعد از تغییر دولت، بخش بزرگی از این کاربران دسترسی خود را از دست دادند.

 

۲. دولت سیزدهم و محدودیت‌های تازه

 

در این دوره اگرچه سیم‌کارت سفید همچنان توزیع شد، اما:

 

حجم نامحدود نبود

 

در قطعی سراسری اینترنت بین‌الملل قطع می‌شد

 

دسترسی به سایت‌های غیراخلاقی همچنان محدود بود

 

۳. دولت چهاردهم: پرونده‌ای که باز نشد

 

در دولت مسعود پزشکیان، سیم‌کارت‌های جدیدی صادر شد اما تغییری در وضعیت سیم‌کارت‌های قدیمی ایجاد نشد. چهارم آذرماه، دفتر اطلاع‌رسانی دولت اعلام کرد برنامه‌ای برای بازنگری جدی در پرونده اینترنت سفید دارد.

 

رانت سیاسی؛ اینترنت ویژه برای نزدیکان قدرت

 

دسترسی به اینترنت بدون فیلتر عملاً به گروهی خاص از فعالان سیاسی و مسئولان نزدیک به حاکمیت رسیده و این دسترسی نوعی بازتوزیع قدرت در فضای اطلاعاتی تلقی می‌شود. برخی نماینده‌های حامی فیلترینگ، خود با اینترنت سفید به ایکس متصل بوده‌اند؛ موضوعی که پس از افشا شدن، واکنش‌های گسترده و حتی تغییر مواضع در سخنان برخی نمایندگان را به دنبال داشت.

 

واکنش جامعه و داده‌های شبکه‌های اجتماعی

 

بر اساس تحلیل پلتفرم «دیتاک»، از دوم آذر تاکنون بیش از ۱۵ هزار و ۸۹۰ توییت درباره اینترنت سفید منتشر شده است:

 

۵.۹٪ مستقیماً مسئولان را هدف قرار داده‌اند

 

۶.۴٪ خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای را نشانه گرفته‌اند

 

این حجم واکنش در سال جاری بی‌سابقه بوده و حتی موضوعاتی مانند افزایش نرخ دلار، اسنپ‌بک یا حواشی سیاسی دیگر به این میزان محتوا تولید نکرده‌اند.

 

تاریخچه ایده‌های مشابه

 

پیش از تبدیل شدن اینترنت طبقاتی به مفهوم فعلی، طرح‌های مختلفی در دولت‌های یازدهم تا سیزدهم مطرح شد:

 

فیلترینگ هوشمند

 

فیلترینگ غیرهمسان

 

VPN طبقاتی

 

اینترنت حرفه‌ای

 

این طرح‌ها در عمل زمینه‌ساز شکل‌گیری اینترنت طبقاتی فعلی شدند.

 

پیامدهای جهانی قابلیت جدید ایکس

 

افشای موقعیت جغرافیایی کاربران تنها ایران را تحت‌تأثیر قرار نداده؛ در آمریکا، هند و اروپا نیز اکانت‌هایی که وانمود می‌کردند شهروندان داخلی هستند، به‌عنوان حساب‌های خارجی شناسایی شدند. این قابلیت هم به‌خاطر افزایش شفافیت ستایش شده و هم به‌دلیل احتمال سوءبرداشت مورد انتقاد قرار گرفته است.

 

اینترنت سفید و دسترسی ویژه، اکنون نه فقط نماد تبعیض دیجیتال، بلکه ابزار قدرت در مدیریت اطلاعات کشور است؛ امتیازی محدود که به‌جای توسعه آزادی‌های اینترنتی، شکاف طبقاتی را عمیق‌تر کرده و بحران بی‌اعتمادی به ساختار حکمرانی فضای مجازی را تشدید کرده است.